Ajatolah Ali Hamnei, koji je decenijama kao vrhovni vođa Irana bio je u sukobu sa Sjedinjenim Državama i Izraelom. On je ubijen u zajedničkim američko-izraelskim napadima.
Njegova smrt predstavlja istorijski preokret koji Iran i čitav region uvodi u neizvesnu i opasnu fazu.
Više iranskih državnih medija potvrdilo je vest u nedelju ujutru, nekoliko sati nakon što su američki i izraelski zvaničnici saopštili da je stradao u udarima usmerenim na vrh iranskog režima.
Prema navodima agencije Fars, ubijen je u svojoj kancelariji u Teheranu dok je obavljao dužnosti. Satelitski snimci kompanije Airbus pokazali su gust dim i teška oštećenja u kompleksu njegove rezidencije.
Iran u trenutku najveće slabosti
Hamneijeva smrt dolazi u periodu kada je Iran, prema mnogim ocenama, najslabiji od 1989. godine, kada je on preuzeo vlast posle smrti ajatolaha Ruholaha Homeinija.
Dugogodišnje zapadne sankcije iscrpele su ekonomiju, a dodatne američke i izraelske vojne akcije tokom 2025. godine dodatno su uzdrmale Iran.
Neposredno pre poslednjih napada, Iran su potresali masovni protesti izazvani ekonomskom krizom, korupcijom i političkom represijom. Vlasti su odgovorile oštrom represijom, uz hiljade žrtava i uhapšenih.
Američki predsednikDonald Tramp izjavio je da je cilj operacije sprečavanje "radikalne diktature" da ugrozi bezbednost SAD i pozvao iranski narod da "preuzme svoju vladu".
"Osovina otpora" i regionalni uticaj
Tokom gotovo četiri decenije vladavine, Hamnei je Iran pretvorio u jednu od najuticajnijih sila Bliskog istoka. Ključ njegove strategije bila je takozvana "Osovina otpora" - mreža saveznika i paravojnih grupa širom regiona, uključujući Hezbolah u Libanu, Hamas u Gazi i šiitske milicije u Iraku i Siriji.
Nakon napada Hamasa na Izrael 7. oktobra 2023, usledio je talas sukoba koji je ozbiljno uzdrmao tu mrežu. Izrael je pokrenuo razorne operacije protiv Hamasa i Hezbolaha, a kasnije su usledili i direktni udari na Iran.
Iran je izgubio i uticaj u Siriji, nakon svrgavanja Bašara al Asada.
U junu 2025. izbio je dvanaestodnevni rat tokom kog su Sjedinjene Države gađale tri iranska nuklearna postrojenja, za koja je Tramp tvrdio da su "potpuno uništena".
Iran je nakon toga ostao bez velikog dela svog regionalnog uticaja i pregovaračkih aduta.
Autor: Iva Besarabić
